ODTAJNIONE ARCHIWA UJAWNIAJĄ NAZWISKA TYCH, KTÓRZY POMOGLI NAZISTOM UCIEC?!
/ 2026 / … CZEGO NIE WIEDZIELIŚMY
Niniejszy scenariusz ma charakter dokumentalny i edukacyjny. Wszystkie przedstawione fakty oparte są na powszechnie dostępnych źródłach historycznych, aktach procesowych, dokumentach rządowych odtajnionych w USA, Niemczech, Argentynie i Watykanie oraz na ustaleniach uznanych historyków zajmujących się tym okresem. W przypadkach, gdzie historycy nie są zgodni co do szczegółów (np. dokładna data i miejsce śmierci Aloisa Brunnera, zakres osobistej wiedzy Piusa XII czy Giovanniego Montiniego o działalności sieci), zaznaczono to wprost w tekście sformułowaniami typu „według dostępnych danych” lub „historycy różnią się w opiniach”. Materiał nie ma na celu relatywizowania ani usprawiedliwiania zbrodni przedstawionych postaci — wręcz przeciwnie, jego celem jest dokumentacja faktów historycznych i mechanizmów, które umożliwiły ucieczkę sprawcom zbrodni przeciwko ludzkości. Wzmianki o roli Kościoła katolickiego, poszczególnych duchownych i instytucji humanitarnych dotyczą udokumentowanych działań konkretnych osób i nie stanowią oceny całej instytucji ani jej wiernych. Twórca materiału nie jest historykiem zawodowym — treść została opracowana na podstawie źródeł wtórnych wymienionych poniżej. Widzowie zainteresowani pogłębieniem tematu są zachęcani do sięgnięcia po literaturę źródłową. BIBLIOGRAFIA I ŹRÓDŁA: Sereny, Gitta — Into That Darkness: From Mercy Killing to Mass Murder (wywiady z Franzem Stanglem) Wiesenthal, Simon — The Murderers Among Us (materiały Centrum Szymona Wiesenthala) Klarsfeld, Serge i Beate — dokumentacja dotycząca poszukiwań Klausa Barbiego Goñi, Uki — The Real Odessa: How Peron Brought the Nazi War Criminals to Argentina Steinacher, Gerald — Nazis on the Run: How Hitler’s Henchmen Fled Justice Archiwa Międzynarodowego Czerwonego Krzyża (ICRC) — dokumentacja dot. wydawania paszportów podróżnych po 1945 roku, oficjalne oświadczenie ICRC z 2015 roku Odtajnione akta CIA — Nazi War Crimes Disclosure Act, National Archives (USA) Watykańskie Archiwa Apostolskie — zbiory dotyczące pontyfikatu Piusa XII, udostępnione od marca 2020 roku Akta procesowe: proces Adolfa Eichmanna (Jerozolima, 1961), proces Klausa Barbiego (Lyon, 1987), proces Ericha Priebkego (Rzym, 1996–1998), proces Franza Stangla (Düsseldorf, 1970) United States Holocaust Memorial Museum — dokumentacja dot. obozów Treblinka, Sobibór, Mauthausen, Jasenovac Yad Vashem — archiwa dot. deportacji i Zagłady Documentation Centre of Croatian Culture — materiały dot. reżimu ustaszów i obozu Jasenovac Serbian Court archives — akta rehabilitacyjne Dragoljuba Mihailovicia (2015)